بادگيرهاي يزد
بادگيرها، قدمتي به اندازه تاريخ دارند و از سالها پيش هر زمان كه خانهاي در فلات مركزي ايران مانند يزد، كرمان، زاهدان و بندرعباس ساخته ميشده به طور حتم بر پشت بام اين خانهها، بادگيري هم احداث ميشده است. عملكرد بادگير بدين صورت است كه باد مطلوب را گرفته و آن را به داخل اتاقهاي اصلي ساختمان آب انبار و يا سردابه هدايت ميكند. تا قبل از اختراع كولر برقي و گسترش آن در شهرهاي مختلف، از بادگير در ابنيه مختلف مسكوني، مذهبي و خدماتي استفاده ميشده. بادگيرها ارتفاع و سطح مقطعهاي متفاوتي دارند و معمولأ يك طرفه، چهارطرفه و يا هشت طرفه هستند.
انواع بادگيرهاي موجود در يزد
در شهر يزد تمامي بادگيرها مرتفع و چهارطرفه و يا هشت طرفه هستند ولي برعكس در شهر ميبد كه در 50 كيلومتري غرب شهر يزد است، بادگيرها كوتاه و يك طرفه هستند؛ اما علت اين تفاوت چه ميتواند باشد؟ بادي از طرف شمال هميشه ميآيد. اين باد شمال هميشه خنك است. در ميبد بادگيرها همه در سمتي شكل گرفتهاند كه بتوانند اين باد شمال را جذب كنند و در واقع ميشود گفت كه به نوعي اين تدبير معمارانه روي سيماي شهر و روي اصولأ فضاي شهر اثر گذاشته.
در ساخت بادگيرها از توانايي معماران ايراني به خوبي بهره گرفته شده به گونهاي كه بادگيرها علاوه بر آنكه اهداف زيست محيطي را برآورده ميكنند، جزيي از زيبايي ساختمان هم به شمار ميآيند. در يزد بناهايي را ميبينيم كه يك تا شش بادگير دارند و تعدد بادگيرها و زيبايي منحصربهفرد هر كدامشان قطعأ شما را شگفتزده خواهد كرد. آب انبار 5 بادگيره ميدان امير چخماق يكي از اين نمونههاست. آب انبارها در مناطق گرم و خشك، از جمله ملزومات مهم براي تداوم زندگي در اين مناطق محسوب ميشدند. در اكثر محلههاي شهري و روستايي معمولأ يك يا چند آب انبار احداث ميشده است. اين آب انبارها شامل يك مخزن مكعب مستطيل يا استوانهاي شكل در دل زمين بودند كه روي آن را با يك طاق گنبدي و يا قوسي ميپوشاندند.
آشنايي با راه دسترسي به آب انبارها
راه دسترسي مردم به اين آب انبارها هم از طريق يك يا دو راه پله بوده است. آب انبار 6 بادگيره، مشهورترين و زيبارترين آب انبار يزد به حساب ميآيد كه در نوع خود تك است. 3 بادگير آن حدود 180 سال پيش ساخته شده و 3 بادگير ديگر در سالهاي بعد به آن اضافه شده كه البته وجود داربستهاي آهني سبز رنگ، منظر ديد اين بناي تاريخي را مخدوش كرده است. آب انبارها غالبأ با 4 بادگير يا 2 بادگير تعبيه ميشوند. كوير، سرزمين بي نهايتهاست. گرماي بي نهايت، سرماي بي نهايت و البته زيبايي بينهايت.
البته سرسبزي كوير محدود است و مردم هم كه همواره زيباييهاي سبز رنگ را دوست دارند و همواره دوست دارند بخشي از بهشت را به خانه خود بياورند و براي اين كار، عناصر زيادي كمكشان ميكند. يزد، اولين شهر خشتي و دومين شهر تاريخي جهان بعد از ونيز ايتاليا است. همين دو ويژگي كافي است تا با افتخار خشت به خشت، ريگ به ريگ و لحظه به لحظه تاريخمان را به رخ جهانيان بكشيم. باشد كه با اين تفكر شاهد اين نباشيم كه بادگيرها را سر ببرند و به جاي آنها سازههاي بيهويت بنا كنند.
برچسب: يزد،